Bron: http://groningen.dichtbij.nl/opinie/wiet-gebruiken-zelf-weten

Rick's Coffeeshop, Amsterdam (© Gonzo media)

Wiet gebruiken? Zelf weten

Coffeeshops sluiten helpt eigenlijk nergens tegen en het is niet vaak zo in de politiek maar de feiten staven het: Nederland heeft een laag cannabis gebruik vergeleken met andere Westerse landen, slechts 6,1% van de Nederlanders gebruikt met enige regelmaat cannabis. In de VS is dat 12,6% en in bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk is dat 10,8%.

Coffeeshops gedogen helpt dus tegen cannabis gebruik, en tegenstanders willen het vast niet verbieden om het gebruik aan te moedigen. Een raar standpunt dus eigenlijk. Ik denk geen onderzoek nodig te hebben om geloofwaardig te beweren dat de maatschappelijke schade van alcohol vele malen groter is dan van wietgebruik.

Qua schadelijkheid voor de gezondheid zijn alcohol en cannabisgebruik vergelijkbaar volgens wetenschappers. Van alcohol vinden alle politieke partijen dat we de keuze tot gebruik aan mensen zelf over kunnen laten. De PvdA vindt dit ook voor wietgebruik. Het gros van de mensen gebruikt het verantwoordelijk en wij vinden dat zij de vrijheid hebben dat te doen als ze dat willen. Als we alle dingen verbieden die we zelf niet leuk vinden blijft dit geen leuke stad. Eurosonic geeft ook vast een beetje geluidsoverlast.

100% legaal

Qua overlast blijkt dat deze vooral bestaat uit verkeersoverlast van klanten van coffeeshops en vervuiling op straat. (Interval Rapport, ‘Lokaal Balanceren’, 2011) Waar groepjes coffeeshops zitten zoals in de Steentilstraat is wel veel overlast. Die kan bestreden worden zonder ze allemaal te sluiten, daarom vindt de PvdA dat minder kluitjes aan coffeeshops in de binnenstad moeten zijn.

Geïsoleerde wietwinkels blijken veel minder overlast te geven. Het type overlast dat coffeeshops wel veroorzaken zou natuurlijk gewoon verdwijnen als je het bij iedere benzinepomp en supermarkt kon kopen, maar een legalisering en dus normalisering van coffeeshops wordt al jaren tegen gehouden door conservatieve partijen als het CDA.

Randy Martens
Raadslid PvdA Groningen

KLIK HIER OM DE PETITIE STOP DE WIETPAS DIGITAAL TE ONDERTEKENEN

Thom de Graaf (Foto: Gemeente Nijmegen)

Het artikel verscheen op 2 december 2011 op de opiniepagina’s van NRC/Handelsblad. Wie het stuk leest begrijpt waarom minister Opstelten een volledige mediastilte in acht neemt over zijn plannen voor coffeeshops; hij heeft simpelweg geen antwoord op alle vragen en kritiek die de laatste weken op hem zijn afgevuurd. Het afdwingen van de maatregelen rond de wietpas, de besloten club en het verruimde afstandscriterium voor coffeeshops is geen optie, zo blijkt uit de vlekkeloze analyse van de Nijmeegse burgemeester.

Burgemeester is geen hulpsheriff van OM

De nieuwe aanpak van coffeeshops zal niet werken. Erger nog is dat minister Opstelten de burgemeesters ziet als ambtenaren die zijn beleid uitvoeren. Dat maken wij zelf wel uit, zegt Thom de Graaf.

Het kabinet-Rutte neemt het drugsbeleid op de schop. Afgelopen jaar kondigde minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) maatregelen aan die de vrijheid van gemeenten om naar eigen inzicht met coffeeshops om te gaan, drastisch beperken. Deze maatregelen helpen weinig en voeden de twijfel of het kabinet nog wel vertrouwen heeft in het lokaal bestuur.

Wat zijn de maatregelen van Opstelten? Kort samengevat: de coffeeshops worden besloten clubs, waartoe alleen ingezetenen met een ‘wietpas’ toegang krijgen. De minister stelt een maximum aan het aantal leden. De coffeeshops mogen niet zijn gevestigd binnen een straal van 350 meter van middelbare scholen en regionale opleidingencentra.

Dit beleid wordt geconcretiseerd door de ‘gedoogcriteria’, die het Openbaar Ministerie op grond van de Aanwijzing Opiumwet hanteert, aan te vullen. Houden coffeeshops zich verder aan de gedoogcriteria (geen alcohol, geen harddrugs, geen overlast, geen verkoop aan jeugdigen en een beperking van de handelsvoorraad en de hoeveelheid per koper), dan vindt geen vervolging plaats. Cannabis blijft immers nog steeds bij wet verboden. (Overigens brengt het kabinet cannabis met een hoog THC-gehalte onder lijst I van de Opiumwet, waardoor zware wiet nu een harddrug wordt, waarop het gedoogbeleid niet van toepassing is.)

Het is een oude discussie of aanscherping van het drugsbeleid de overlast en het cannabisgebruik vermindert. Het omgekeerde lijkt eerder waar: de nadelen van een strenger beleid zijn groter dan de voordelen. In de grenssteden zal de verkoop aan drugstoeristen niet stoppen. Hij gaat ondergronds. Dit is niet in het belang van de bevolking, maar van dealers die graag ook coke, speed en andere harddrugs aanbieden. Een wietpas is bovendien gemakkelijk te vervalsen en moeilijk te controleren.

Een maximum door de minister vast te stellen aantal coffeeshopleden is een typische Haags bedenksel dat geen rekening houdt met de grote verschillen in omvang en functie van coffeeshops in den lande. Een grote ‘afhaalshop’ aan de rand van de stad kan, uit oogpunt van openbare orde, aanmerkelijk beter uitpakken dan een veelvoud aan kleine etablissementen in het centrum. Een afstandscriterium ten opzichte van scholen miskent niet alleen dat de shops toch al niet mogen verkopen aan jeugdigen, maar ook dat een jongere die wil experimenteren zich niet zal laten afschrikken door een paar honderd meter lopen of fietsen.

Het nieuwe drugsbeleid is, kortom, vooral nieuwe stoerheid. Stevig optreden tegen drugscriminaliteit is nodig, maar deze maatregelen vormen geen zinvolle bijdrage. Alleen de aanpak van de doorgeschoten veredeling van cannabis met grote risico’s voor de volksgezondheid snijdt enig hout. In de praktijk is dit verbod helaas onuitvoerbaar. Het Trimbosinstituut, dat jaarlijks het THC-gehalte van cannabis monitort, laat tests uitvoeren door de laboratoria van DSM. Het is niet waarschijnlijk dat coffeeshophouders aan de achterdeur zo’n laboratorium hebben staan en ook niet dat de Voedsel- en Warenautoriteit en de politie in staat zijn de coffeeshops hierop adequaat te controleren.

Wat vooral verbaast, is dat het kabinet de gemeenten beschouwt als willoze werktuigen van zijn beleid. Minister Opstelten gaat er, in weerwil van de verantwoordelijkheid van het Openbaar Ministerie, vanuit dat het aan de burgemeester is om de gedoogcriteria te handhaven, omdat de burgemeester op grond van de Opiumwet de bevoegdheid heeft om coffeeshops en drugspanden te sluiten. De minister maakt op deze manier van burgemeesters rijksambtenaren. Dit kan niet de bedoeling zijn.

Art. 13b van de Opiumwet betreft geen verplichting, maar een discretionaire bevoegdheid, die de burgemeester zelfstandig hanteert. Hij zal zich laten adviseren en afstemming zoeken met de politie en met de officier van justitie, maar de burgemeester beslist zelf of hij van de bevoegdheid gebruik maakt en op grond van welke beleidsafwegingen. Niemand kan de burgemeester hiertoe verplichten, zelfs minister Opstelten niet. Wil minister Opstelten dit wel, dan moet hij niet alleen de Opiumwet wijzigen, maar ook de functie van burgemeester.

Het lijkt erop dat deze minister die weg op wil gaan. Zo heeft hij bij de behandeling van zijn begroting in de Tweede Kamer laten weten dat de hoofdofficier van justitie verhaal komt halen bij de burgemeester als deze te weinig handhaaft. De burgemeester als een hulpsheriff onder toezicht van het Openbaar Ministerie – het moet niet veel gekker worden.

De burgemeesters doen er goed aan de minister duidelijk te maken dat zij zelfstandig beschikken over hun wettelijke bevoegdheden en dat niet de minister, maar hun verantwoordelijkheid voor de lokale orde en veiligheid hierbij leidend is. De minister kan naar hartelust aanwijzingen geven aan het Openbaar Ministerie over de vervolging, maar niet aan burgemeesters over de bestuurlijke handhaving. Dat is niet alleen rechtsstatelijk onwenselijk, maar draagt ook niet bij aan een verstandig drugsbeleid dat gebaat is bij zorgvuldige, lokale afwegingen. De voormalige burgemeester van Rotterdam zou dat toch moeten weten.

Thom de Graaf is burgemeester van Nijmegen en lid van de Eerste Kamer voor D66. Hij was van 2003- 2005 minister van Bestuurlijke Vernieuwing.

Bron: NRC/Handelsblad, 2 december 2011

Hans van Duijn, Cannabis Tribunaal 2010, Den Haag (© Gonzo media)

Hans van Duijn nam in mei 2008 afscheid als voorzitter van de Nederlandse Politiebond. Sindsdien ijvert hij voor een wettelijke regulering van de markt voor cannabis en andere drugs in Nederland, o.a. met de website Lesscrime.nl en als vertegenwoordiger van de Amerikaanse organisatie Law Enforcement Against Prohibition (LEAP). Hans is actief binnen de VOC en trad als getuige-deskundige op tijdens de Cannabis Tribunalen 2008 en 2010.

NRC/Handelsblad 26 november 2011 (Opinie & Debat):

Politieman: laat die drugs toch zitten

Het drugsbeleid van dit kabinet helpt slechts criminelen aan nieuwe klanten. Richt liever méér coffeeshops op en verspreid deze beter over het land, schrijft ex-politievoorman Hans van Duijn.

Wie wordt er beter van als het voorgenomen kabinetsbeleid inzake aanscherping van het drugsbeleid wordt uitgevoerd? De ouders en de kinderen? Kinderen die 100 meter verder moeten fietsen om een coffeeshop te kunnen zien en er dan niet in mogen? We weten uit Rotterdams onderzoek dat het zien van een coffeeshop geen effect heeft op de drugsmoraal. Buitenlandse consumenten die geen wietpas kunnen krijgen omdat ze niet in Nederland wonen en aangewezen zijn op de criminele illegale handel? De buurtbewoners rondom een coffeeshop? Zij zullen weliswaar geen buitenlanders meer de coffeeshop in zien gaan, maar krijgen te maken met meer criminele handelaren die de buurt onveilig maken om hun klandizie te behouden of te vergroten.

Hans van Duijn in gesprek met Henk Poncin (Cannabis College, VOC), Rotterdam, 11 november 2011 (© Gonzo media)

De in Nederland wonende wietgebruikers dan? Zij kunnen geen wietpas krijgen, omdat ze niet in een verzorgingsgebied wonen. Ze hebben straks geen andere keus dan stoppen met wiet of het illegale circuit in.

Misschien dan de volksgezondheid, omdat een THC-gehalte lager dan 15 procent beter zou zijn dan 15 procent of hoger? Welk onafhankelijk instituut controleert dat voor de coffeeshophouder? Welk instituut is daartoe gerechtigd of begeeft zich daarmee op een pad dat ook voor dat instituut problemen zal geven? Of laten we de coffeeshophouder als een slager zijn eigen vlees keuren? En wie zal hem dan geloven?

(© Gonzo media)

Waarom is minder dan 15 procent THC echt veiliger dan meer dan 15 procent THC? Als je nu verhoudingsgewijs meer THC gebruikt in de categorie ‘lager dan 15 procent’ of minder verhoudingsgewijs minder gebruikt van de ‘hoger dan 15 procent’, wat is dan beter of verstandiger? Kortom gaat het niet veel meer om de vraag hoe je met die stoffen omgaat, in plaats van de vraag of het in lijst 1 of 2 staat?

Als deze maatregelen elk afzonderlijk en in relatie met elkaar Nederland in alle opzichten minder veilig maken, waarom doet dit kabinet dit dan? Het gaat toch niet om de vraag of je voor of tegen het gebruik van drugs bent omdat zoiets schadelijk is of kan zijn voor je gezondheid? Het gaat toch om de vraag of beleid helpt het drugsgebruik te verminderen en bijdraagt aan een veiliger samenleving?

En helaas, we weten dat deze maatregelen dit doel niet dichterbij brengen: criminelen zullen feest vieren omdat zij in de illegale handel een sterkere economische positie gaan krijgen. Heeft het kabinet het rapport van de Global Commission niet gelezen, samengesteld door Kofi Annan, voormalig secretaris-generaal van de VN? Heeft dit kabinet geen kennis genomen van het rapport Reuter-Trautmann? Heeft dit kabinet geen kennisgenomen van de uitspraken van Carel Edwards, voormalig hoofd van de Drugscoördinatie Unit van de Europese Commissie, die stelt dat een repressief drugsbeleid niet werkt?

Hoe zou het toch komen dat men in andere landen de richting op gaat van liberalisering en in Nederland precies andersom? Heeft dat te maken met de ‘mislukking van het gedoogbeleid’? En zo ja, wat is er dan mislukt? Wietgebruikers stappen sinds het gedoogbeleid niet of nauwelijks over naar heroïne of cocaïne. Ze geven ook weinig overlast. Ze vallen niet in de categorie maatschappelijk disfunctionerende verslaafden. Overlast rond coffeeshops heeft vaak niets te maken met het gebruik van wiet, maar met de infrastructuur. Dat los je niet op door een coffeeshop te sluiten, maar door deze te verplaatsen.

© Jason Love

Met dit kabinetsbeleid worden criminelen aan nieuwe klanten geholpen, terwijl het veel verstandiger zou zijn om meer coffeeshops te genereren, beter verdeeld over het land en beter rekening houdend met omwonenden. Waarom laat Nederland zich keer op keer door politici angst aanjagen over illegale drugs, terwijl de problemen met legale drugs als alcohol en tabak, zeker zo groot zijn?

Achtereenvolgende kabinetten doen net of internationale verdragen verhinderen dat het gedoogbeleid wordt gecontinueerd. We weten toch dat je een verdrag kunt aangaan, maar ook kunt stoppen? Dat doet Bolivia toch per 1 januari 2012? Om gelijk daarna dat verdrag opnieuw te willen ondertekenen met bijbehorende uitzonderingsbepalingen om zodoende de veiligheid van de bevolking beter te kunnen dienen.

Er zijn veel vragen te stellen bij het drugsbeleid van dit kabinet. Voor degenen die zich met een open mind in het onderwerp verdiepen, zijn de antwoorden makkelijk te vinden.

Hans van Duijn is expert op het gebied van drugsbeleid en oud-voorzitter van de Nederlandse Politiebond.

De brief werd gepubliceerd in NRC/Handelsblad van 12 augustus 2011; een verfrissend geluid in de discussie over ‘drugstoeristen’, coffeeshops en cannabisbeleid. De volledige tekst:

Het wiet-imago van
Amsterdam is goud waard

Stefan Diender van het Amsterdams Toerisme & Congres Bureau is bang dat het imago van Amsterdam verslechtert door wietrokende toeristen (NRC Handelsblad, 10 augustus). Wie heeft hij daarbij eigenlijk voor ogen? Als hij denkt aan de Engelse jongeren die met veel lawaai hun bachelorparty op de Wallen komen vieren, heeft hij misschien gelijk, maar er is ook een ander verhaal.

Een groot deel van de toeristen die Amsterdam vanwege zijn tolerantie bezoeken, zijn aankomende intellectuelen en leden van de elite. In een lange loopbaan als drugshulpverlener en adviseur heb ik talloze buitenlanders gezien die van het Nederlandse drugsbeleid wilden leren, en ook letterlijk proeven. Ik heb het dan bijvoorbeeld over professoren en zakenlieden. Een goede kennis is al jaren gespecialiseerd in coffeeshoptours voor Arabische en Aziatische miljonairs. Dit soort toeristen laat jaarlijks voor miljoenen euro’s in Amsterdam achter. Ze prijzen Amsterdam de hemel in. Velen zijn ooit begonnen als rugzaktoerist in een meerpersoonskamer vol vlooien in een hotel op de Warmoesstraat.

Mijn ervaring en stellige indruk is dat het wiet-imago van Amsterdam goud waard is, zeker in een tijd dat legalisering dan wel regulering van wiet buiten Nederland steeds hoger op de politieke agenda komt.

MR. H.J. VAN VLIET
Amsterdam

Opinie

Journalist verzaakt als het om cannabis gaat

maandag 23 mei 2011 [ www.villamedia.nl/opinie/bericht/journalist-verzaakt-als-het-om-cannabis-gaat/ ]

Als het om cannabis gaat verzaken Nederlandse journalisten structureel hun taak: het controleren en kritisch volgen van de macht en het toepassen van wederhoor. Zou dat komen omdat zoveel journalisten alcoholverslaafd zijn?, vraagt Derrick Bergman zich af.

Vrijwel dagelijks berichten de media over cannabis en coffeeshops. Elke opgerolde wietkwekerij krijgt een een-kolommertje en elke politicus of politieman die iets te melden heeft over cannabis vindt een luisterend oor. Het controleren van beweringen of het toepassen van wederhoor wordt daarbij steeds zeldzamer. Hoe vaak hebben we niet gehoord en gelezen dat ‘tachtig tot negentig procent van de Nederlandse wiet voor de export bestemd is’? Deze volkomen uit de lucht gegrepen schatting is afkomstig van Max Daniel, voormalig hoofd van de Taskforce Opsporing Georganiseerde Hennepteelt. Dezelfde Daniel beweerde jarenlang dat alle Nederlandse wietkwekerijen samen de oppervlakte van de provincie Utrecht overtreffen.

Dit soort bizarre claims wordt klakkeloos overgenomen. Nooit stelt een journalist de voor de hand liggende vraag naar welke landen al die Nederlandse wiet wordt geëxporteerd. Anno 2011 wordt namelijk in heel Europa wiet geteeld; een Engelse politieman verklaarde onlangs op de BBC dat zijn land volledig zelfvoorzienend is geworden en geen gram wiet meer hoeft te importeren. Nog belangrijker is het gegeven dat zolang cannabisteelt verboden is, niemand ook maar bij benadering weet hoeveel wiet er hier wordt gekweekt, laat staan welk deel daarvan bestemd is voor export. Iets soortgelijks geldt voor het THC-percentage in Nederwiet. Al jaren melden de media dat dit percentage blijft stijgen. Wat zijn de feiten? Elk jaar koopt het Trimbos Instituut wiet bij vijftig coffeeshops. Vanaf 2004 daalt het THC-percentage van deze samples gestaag; alleen bij de meest recente meting was -voor het eerst in zes jaar- een lichte stijging waarneembaar.

Elk jaar vijftig coffeeshops testen betekent dat het dertien jaar duurt voordat alle shops aan de beurt zijn geweest. Daar komt bij dat THC slechts één van de ruim zestig cannabinoïden in cannabis is. Recent wetenschappelijk onderzoek laat zien dat de rol van cannabidiol (CBD) bij het effect van cannabis altijd is onderschat. Psychotische en andere problematische reacties bij een klein deel van de overmatige cannabisgebruikers worden niet zozeer veroorzaakt door een hoog THC-gehalte, maar door een laag CBD-gehalte. Daarom adviseert het Trimbos Instituut jongeren sinds een tijdje hasj te roken in plaats van wiet; in hasj zit doorgaans meer CBD. Deze materie is duidelijk te ingewikkeld voor de gemiddelde Nederlandse journalist. Als een politicus voor de zoveelste keer zegt dat er tegenwoordig zoveel THC in wiet zit, ‘dat het een hard drug is geworden’, wordt dat zonder enige kritische noot opgeschreven of uitgezonden.

Dat media regelrechte censuur toepassen als het onderwerp cannabis is, bleek toen ik onlangs werd geïnterviewd voor het weekblad Margriet. Het gesprek ging over de manier waarop ik met cannabis omga, met name in relatie met mijn drie zonen. De fotosessie duurde een halve dag, de journaliste stuurde de tekst keurig voor publicatie toe. Een tijdje later mailde ze: ‘Slecht nieuws: de hoofdredacteur van Margriet heeft besloten mijn interview met jou uit het artikel over blowen te halen. Ze is van mening dat het portret teveel pr is voor cannabisgebruik. Ik heb protest aangetekend uiteraard, maar dit mocht niet baten.’ Zo gaat dat dus. Iemand die volledig functioneert als vader, echtgenoot en werkende burger, maar wel dagelijks blowt: daar mag niet over geschreven worden.

Op 8 mei vond in Amsterdam de derde Cannabis Bevrijdingsdag plaats: ruim 4000 mensen protesteerden in het Westerpark tegen repressie, betutteling en de wietpas en vóór het recht op roes. Er waren optredens van bekende artiesten als Def P en Ziggi Recado (een dag later te zien bij De Wereld Draait Door), nationale en internationale sprekers, een hennepmarkt en een Cannabis Filmfestival. Geen enkele krant heeft er ook maar een regel aan gewijd. Pownews draaide een kenmerkend flauw itempje en AT5 kwam even langs. Eigenlijk maakte alleen Radio Nederland Wereldomroep een fatsoenlijke reportage. En dat was dan nog een flinke publicitaire oogst vergeleken met de aandacht voor het derde Cannabis Tribunaal in Den Haag, acht dagen later. Aantal journalisten in studio Dudok: nul.

Dat kwam niet omdat ze niet uitgenodigd waren: ruim tevoren zijn tientallen dozen verstuurd naar de belangrijkste media, met uitputtende informatie over Cannabis Bevrijdingsdag en het Cannabis Tribunaal. Bij de eerste edities van het Tribunaal, in 2008 en 2010, schitterde het journaille ook door afwezigheid. Zo misten de media de historische laatste speech van professor Louk Hulsman (1923-2009), dé grondlegger van ons wereldberoemde gedoogbeleid. Twee maanden later overleed Hulsman, een internationale autoriteit op het gebied van strafrecht. Nog nieuwswaardiger was het Cannabis Tribunaal van 2010, waar voormalig minister president Dries van Agt en huidig minister Leers erudiete pleidooien hielden voor regulering van cannabis en tegen de waanzin van war on weed. Alleen De Pers publiceerde een kort verslag van deze editie, waaraan ook huidig staatssecretaris Fred Teeven deelnam.

Het derde Cannabis Tribunaal, op 16 mei j.l., bracht opnieuw sleutelfiguren uit de cannabiswereld, topdeskundigen en politici bijeen. Bijvoorbeeld de Maastrichtse coffeeshophouder Marc Josemans, wiens proces over de wietpas bepalend zal zijn voor de toekomst van onze coffeeshops. Begin dit jaar ontstond een mediahype over de zogenaamde ‘Brabantse wiet-oorlog’, waarbij de media traditiegetrouw vooral opgewonden politici en politiemensen voor het voetlicht brachten. Bij het derde Cannabis Tribunaal sprak de eigenaresse van de Eindhovens oudste en grootste coffeeshop Pink, die landelijk bekend werd nadat de politie er naar eigen zeggen 164 kilo cannabis aantrof. Dat bericht haalde alle media; voor het verhaal van de betrokkene zelf kwam geen journalist opdagen. Tijdens het slotdebat verklaarde Lea Bouwmeester, PvdA-woordvoerder drugsbeleid in de Tweede Kamer: ‘Feiten spelen geen enkele rol in de discussie, het gaat alleen maar over emotie.’

Bouwmeester doelde op politici, maar voor journalisten geldt helaas hetzelfde. Vooroordelen, clichés en keiharde onwaarheden domineren de berichtgeving over cannabis. Dat geldt niet alleen voor de Telegraaf, maar evenzeer voor de Volkskrant, die niet zo lang geleden meldde dat bij de wietteelt massaal ‘Vietnamese kindslaven’ worden ingezet. Een redacteur van Nieuwsuur liet eens weten dat hij alleen aandacht aan het Cannabis Tribunaal wilde besteden, als de organiserende Vereniging voor Opheffing van het Cannabisverbod zou regelen dat hij bij ‘een grote criminele kweker’ kon filmen. Dat elke kweker – of hij nu 3 of 3000 planten teelt – ‘crimineel’ is zolang cannabisteelt wettelijk verboden is, dat ging hem boven de pet.

Na het jarenlang roeptoeteren van his masters voice zou het de Nederlandse journalistiek sieren hun taak eens serieus te nemen en de macht te controleren in plaats van te faciliteren. Zelf schrijf ik als journalist sinds 1994 over cannabis. Sinds 2009 ben ik daarnaast woordvoerder en webmaster van de Vereniging voor Opheffing van het Cannabisverbod. De schaamte over het falen van mijn beroepsgroep is sindsdien alleen maar toegenomen. Waar zijn de verhalen over het onderzoek naar cannabis als geneesmiddel tegen kanker of over de antipsychotische eigenschappen van cannabidiol? Waar zijn de reportages over de honderden Cannabis Social Clubs in Spanje, over decriminalisering in Tsjechië, Portugal, Zuid-Amerika en België? Hoeveel journalisten weten überhaupt dat Belgen sinds 2005 het wettelijke recht hebben één cannabisplant te bezitten, die dus niet zoals in Nederland op elk moment in beslag genomen mag worden?

Die verhalen zijn er wel, maar alleen in buitenlandse media. In Nederland lezen en zien we slechts dat minister Opstelten weer iets keihard aan gaat pakken en dat de zoveelste kwekerij is opgerold. Elke talkshow heeft Yoram Stein te gast gehad, auteur van een boekje over zijn ‘cannabisverslaving’. En ook Bram Bakker, zelfverklaard verslavingsdeskundige, mag overal vertellen dat cannabis de ‘gevaarlijkste drug is die er bestaat’. Dat de man zijn brood verdient met de peperdure behandeling van ‘cannabisverslaafden’ mag de pret niet drukken. Wie nagaat hoeveel mensen daadwerkelijk in de problemen komen door cannabis komt uit op een aantal van zo’n 3000. Tragisch, maar toch staat dit cijfer in schril contrast met het aantal probleemgebruikers van alcohol: 800.000, volgens een advertentie van de firma Heineken.

Maar ja, drinken is normaal. Stoer zelfs. Het portret van Parool-hoofdredactrice Barbara van Beukering in Villamedia 10 was in dat opzicht even onthullend als ontluisterend. Fragment: ‘Nog een veelgehoorde opmerking: “Ze kan drinken als een kerel!” Er klinkt steevast bewondering in door. ‘Ze drinkt ons onder tafel’, zeggen doorgewinterde “gebruikers”.’ Hoe zou het toch komen dat het woord ‘gebruikers’ nooit tussen aanhalingstekens staat als het over cannabis gaat?

De auteur is journalist, fotograaf en woordvoerder van de Vereniging voor Opheffing van het Cannabisverbod: www.voc-nederland.org

De Groene Amsterdammer 3 februari 2011 – Post

Omslag van weekblad de Groene Amsterdammer van 27 januari 2011

Bericht van een gelukkige cannabist

Hier een bericht van de 41-jarige ervaringsdeskundige die geen tragisch verhaal heeft over 26 jaar blowen. Die overigens pure wiet rookt, nul komma twee gram in een pijp voor uren plezier. Die afgestudeerd, gelukkig, sociaal, zelfstandig is. En die meer fortuinlijke en overtuigde cannabisten kent dan gesjeesde blowers.

Een deel van deze blije rokers rookt stiekem, in de kast, als de kinderen naar bed zijn, met de gordijnen dicht. Zij roken voor het plezier, ter ontspanning, als afrodisiacum, als medicijn, noem maar op. Maatschappelijke status dicteert dat ze het niet in openheid durven of kunnen doen. Denk je dat zij in coffeeshops rondhangen? Zelf heb ik na mijn twintigste niet meer in een coffeeshop gezeten, laat staan gehangen. Ik heb wel wat beters te doen. De auteur van het relaas ‘De gelukkige blower bestaat niet’(De Groene Amsterdammer, 27 januari) kent deze stille subsoort niet. Omdat hij zelf te midden van de ongelukkigen zat.

Zou de ongelukkige, verslaafde, overigens wel slimme blower alleen door het gebruik van wiet zo sloom en ellendig geworden zijn? Zo sloom dat-ie niet eens Simon Vinkenoog kan roemen als voorbeeld van een productieve, energieke oppergrasroker met een grote verbeeldingskracht die tot aan zijn dood aan het werk is geweest? Cannabis heeft mijn leven in elk geval verrijkt, verdiept en geïntensiveerd. In mijn studententijd heb ik vooral mensen kapot zien gaan aan drank. Het is maar waar je rondhangt tussen het studeren door.

Dubbelklik, print en hang op!

Ik ben blij dat ik niet in een achterafsteeg op zoek hoef naar rookwaar. Wel voel ik me nu al stevig gecriminaliseerd door de overheid. En waarom? Onze lokale coffeeshop trekt een divers publiek en is buurtvriendelijk. Als ik er bestel staat er een grote camera op mijn gezicht gericht. Daar zou je in een slijterij eens mee aan moeten komen. Ik blijf klant, maar als ik straks een pasje moet verandert dat wellicht.

Dat onkundige of overmatige inname van cannabis of welk genotmiddel dan ook desastreuze gevolgen kan hebben betwist ik niet. Wat een medicijn kan zijn verandert door onjuiste dosering in een gif. Maar de predispositie tot verslaving verschilt per persoon, net als de werking van het middel, en niet alle personen zijn gelijk. Het gelukkige roken heeft te maken met maat houden. Kennis van zaken. De juiste intentie. Cannabis verdient óók een positief geluid. Bij deze, van een zeer tevreden roker.

Naam van de auteur is bij de redactie bekend

De volledige tekst van Nuijens’ artikel, dat op 21 januari 2011 verscheen op de Podium pagina van Trouw:

Coffeeshop sluiten bij school is schijnoplossing

(Jorrit Nuijens, fractievoorzitter GroenLinks stadsdeel Amsterdam Centrum)

Cartoon © Fresh & DC Lama

Het kabinet wil coffeeshops die binnen een straal van 350 meter van een school liggen sluiten. Hoewel er geen sprake is van een epidemie van blowende 9-jarigen, worden hier nu ook basisscholen mee bedoeld. Dit betekent het einde voor 6 van de 10 Nederlandse coffeeshops. In de grotere steden wellicht 8 op de 10. Met voor Amsterdam waarschijnlijk jaarlijks een verlies van 1 miljard aan toeristeninkomsten.

Vreemd is de klakkeloze aanname dat de afstand tot de coffeeshop van invloed is op de hoeveelheid cannabis die een jongere gebruikt, of op het totale aantal blowende jongeren. Als jongeren zonodig willen blowen, leggen ze daar heus wel een langere afstand voor af. Ook is het onwaarschijnlijk dat het sluiten van coffeeshops leidt tot geringere beschikbaarheid van cannabis; die kun je dan gewoon, net als op Amerikaanse en Franse schoolpleinen, heel handig kopen achter het fietsenhok. Afstandscriteria zijn een schijnoplossing voor een schijnprobleem.

"Alcoholgebruik is een algemeen geaccepteerd cultureel verschijnsel. Zelfs alcoholmisbruik is dat."

Het aantal cannabisgebruikers, ook onder jongeren, is hoger in die landen waar cannabis strafbaar is. Ook zie je daar vaker dat cannabis een ‘gateway drug’ is; dezelfde dealer die je dat grammetje wiet verkoopt vraagt na verloop van tijd of je “niet eens iets anders wil proberen”. Ooit was Nederland zo wijs dit te voorkomen door het gedogen van softdrugsverkoop via de coffeeshop.

Helemaal bevreemdend is de oorverdovende stilte van de kant van de hoeders van de jeugd als het gaat om alcoholmisbruik onder jongeren. Ondanks de almaar alarmerender berichtgeving over jeugdalcoholisme, zuipketen, indrinken, comazuipen en breezersletjes hoor je nooit iemand beweren dat de alcohol uit de schappen van de supermarkt moet, of de slijterij om de hoek van het lyceum dicht. Alcoholgebruik is een algemeen geaccepteerd cultureel verschijnsel. Zelfs alcoholmisbruik is dat. Wiet en hasj? Da’s voor hippies en allochtonen! Kortom; een ’linkse hobby’. En die moeten allemaal op de schop, wist u nog?

Door zoveel coffeeshops te sluiten zonder dat de vraag afneemt, laat je de verkoop over aan mensen die je totaal niet kunt controleren.

'Plantage' met 17 wietplantjes: ruim drie keer het gedoogde aantal (© Gonzo Media)

Verreweg de meeste coffeeshophouders kijken wel mooi uit voordat ze hun broodwinning in gevaar brengen door te verkopen aan iemand onder de 18. Illegale straatdealers hebben zulke scrupules niet, zijn totaal oncontroleerbaar en verkopen ook harddrugs.

Zelfs als je aanneemt dat er een woekerend cannabisprobleem is onder jongeren en dat coffeeshops nabij scholen hiervan de oorzaak zijn, zijn er minder ingrijpende oplossingen te verzinnen, zoals het sluiten van coffeeshops tijdens schooluren.

Anti-coffeeshop kruisvaarders hebben wel één terechte klacht; een aantal van de beschikbare soorten cannabis is veel sterker dan het geval was toen het gedoogbeleid vorm kreeg. Dit kan schadelijk zijn voor verslavingsgevoelige cannabisgebruikers, en dus zeker voor verslavingsgevoelige jongeren.

Het ondergronds duwen van de verkoop is daarvoor echter geen oplossing. Alleen het reguleren van de productie helpt. Regulering geschiedt het best via legalisatie maar kan ook door oplossingen zoals de gemeenteplantage.

Zo er al problemen zijn die voortkomen uit cannabisverkoop, worden ze veroorzaakt door het gebrek aan bestuurlijke moed om door te pakken naar regulering van de achterdeur. Dit gebrek verhullen door te kiezen voor verdere repressie en schijnoplossingen zoals afstandscriteria, terwijl aantoonbaar is dat je daar niets mee opschiet, lijkt mij het toppunt van gemakzuchtig populisme.

Legalisering van de achterdeur voorkomt criminaliteit in grensstreken en door telers. Het levert volgens het Trimbos Instituut ongeveer 260 miljoen aan belastinginkomsten op. Die kunnen dan wellicht gestoken worden in goed onderwijs voor al onze jongeren en in bestrijding van het toenemende alcoholprobleem.

Klik hier voor het artikel op de website van Trouw.

(NRC/Handelsblad, katern Opinie & Debat, 15 & 16 januari 2011)

Geef deze Belg zijn jointje in Amsterdam of Tilburg terug!

door Karel Michiels, freelance journalist

Rick's Coffeeshop, Amsterdam (Foto © Gonzo Media)

Nederland gold voor een Belg als ik altijd als een gidsland. Dankzij de media, Provo, kunst en cultuur én het liberale softdrugsbeleid. Minister Opstelten wil daar nu van af. Dus ook van mij: de toerist die Amsterdam bezoekt, van concerten houdt en van chillen met een jointje.

Nederland is voor mij en tal van mijn generatiegenoten altijd al een gidsland geweest. Ik vind het vreemd dat er nu wat lacherig wordt gedaan over die voortrekkersrol in de tweede helft van de twintigste eeuw. Nergens in de wereld werden openheid en tolerantie zo harmonieus verweven met wetten en regels. Nergens waren de media zo kritisch en verrijkend. Op weinig plaatsen was het leven zo mooi en hoopgevend als in Nederland. En dan heb ik het dus niet over het misplaatste heimwee naar de knusse jaren 50, die nooit bestaan hebben. De Kabouters, de Provo’s, de hippies: ze hebben de fundamenten gelegd van de nieuwe, geëmancipeerde maatschappij, waar autoriteit geen vrijbrief meer is voor machtsmisbruik en corruptie. Waar spel, kunst en cultuur even hoog worden ingeschat als economische belangen. Waar elk individu dezelfde kansen krijgt om zich te ontplooien. Ja, lach maar. Dat was wat Nederland uitstraalde in de jaren 60, 70 en 80, toen de door velen nu zo verachte ‘linkse kerk’ de culturele lakens uitdeelde. Nederland was een baken van hoop in tijden van (koude) oorlog en propaganda-apparaat.

Een van de vele Amsterdamse coffeeshops die sinds 2000 zijn verdwenen (© Gonzo Media)

Ik besef intussen dat het een progressieve minderheid was die in die tijd ons beeld van Nederland bepaalde. De zwijgende meerderheid keek wel naar Op losse groeven, maar niet naar Van Kooten & De Bie. Ze lazen niet, zoals wij, NRC Handelsblad of de Volkskrant, maar Privé en De Telegraaf. Ik ben zelf een overtuigde democraat, dus als die meerderheid op een bepaald moment besluit dat ze haar stem wil laten horen, heb ik daar alle respect voor. Dat is in Nederland ook gebeurd in het voorbije decennium, toen eerst Pim Fortuyn en later Geert Wilders met succes inspeelden op de (ingebeelde) angsten en (reële) klachten van de bevolking. Jammer dat Volkert van der G. Fortuyn beschouwde als een gevaar voor zijn linkse utopie, en in hem geen medestander herkende. In tegenstelling tot Wilders was Fortuyn geen rechtse islamofoob, maar een echte vrijdenker. Softdrugs mochten wat hem betrof meteen gelegaliseerd worden. Ik denk niet dat VVD en CDA zich zo makkelijk in een coalitie met hem hadden laten duwen, in tegenstelling wellicht tot de linkse partijen.

Wist u trouwens dat de Belgische VVD, de Open VLD (Vlaamse Liberalen en Democraten) vroeger PVV heette, de Partij voor Vrijheid en Vooruitgang? De Nederlandse liberalen lijken geen van beide idealen nog hoog in het vaandel te dragen.

'Welk beeld hebben politici eigenlijk van iemand die cannabis consumeert?' (© Gonzo Media)

Hoe is anders de drammerige fixatie te verklaren op de regulering van de coffeeshops? Ik beschouw Ivo Opstelten, de minister van Veiligheid en Justitie, als een intelligente man, en een ervaren burgemeester. Hij weet na al die jaren best dat de overlast in en om de coffeeshops alleen maar veroorzaakt wordt door het illegale karakter van de handel. Ik heb het een paar jaar geleden al voorspeld: de Nederlandse overheid zal de situatie zodanig uit de hand laten lopen dat er doden vallen, en ze het perfecte excuus heeft om het gedoogbeleid voor softdrugs af te bouwen. Daar zaten conservatieve politici als Opstelten natuurlijk al jaren op te azen. Doordat Wilders hen gedoogt, kunnen ze nu eindelijk een einde maken aan dat eeuwige gedogen in de maatschappij, dat waarschijnlijk toch ook weer een ‘hobby van de linkse kerk’ genoemd zal worden.

Welk beeld hebben die conservatieve politici eigenlijk van iemand die cannabis consumeert? Ik ben er zeker van dat ze in mij geen softdruggebruiker zouden vermoeden als we elkaar op straat zouden tegenkomen. En die kans is niet onbestaand. Wij, mijn vrouw en ik, komen namelijk graag en vaak naar Nederland. We gaan er naar concerten en theatervoorstellingen kijken. We kopen er de kleren die we bij ons niet vinden, zowat alle kleren die we dragen zeg maar. We halen lekkers bij Albert Heijn, een supermarkt die alle Belgische supermarkten moeiteloos in de schaduw stelt. We maken er wandelingen langs de stranden en door oude stadjes. We logeren in mooie hotels (vaak met een Flair-bon!) en eten in bijzondere restaurants. Onze favoriete steden zijn Amsterdam, Maastricht en Tilburg. Niet omdat daar coffeeshops zijn, maar omdat we er graag vertoeven.

Coffeeshop The Bulldog in Amsterdam (© Gonzo media)

Ik heb even berekend hoeveel geld wij de laatste keer in Amsterdam hebben uitgegeven. Het concert van Afrocubism in de Melkweg was gratis, omdat ik een verslag maakte voor een Belgische krant. Kent u dat, Afrocubism? Een samenwerking van Cubaanse en Malinese muzikanten. Helemaal uitverkocht, met mensen van alle kleuren. Een hoogmis van de multiculturele samenleving, zeg maar (als we dat woord nog mogen gebruiken).

Driesterrenhotel nabij het Vondelpark: 129 euro. Indische rijsttafel voor twee in de buurt van het Leidseplein (zonder wijn, ik drink geen alcohol): 68 euro. Lunch in een biologische snackbar in de 9 Straatjes: 27,50 euro. Taart met thee in La Place (V&D): 19 euro. Inkopen Albert Heijn: 54,56 euro. Totaal: 298,06 euro. Plus drie keer tien euro in drie verschillende coffeeshops. Andere toeristen stappen een café of brasserie binnen, wij een coffeeshop. Ik heb daarbij nog nooit overlast veroorzaakt en ook niet gezien, in Amsterdam noch in enige andere stad. Waarom moet ik, een normale, gezonde vijftiger met een lieve vrouw en een goede baan, het nu plots ontgelden? Waarom laat u ook mij niet gewoon een pasje kopen en rustig mijn jointje roken? Waarom hangt u na al die jaren nog zo’n duivels beeld op van softdrugs, geïnspireerd door een krankzinnige Amerikaanse drugtsaar, Harry J. Anslinger, uit de jaren dertig? Terwijl andere landen stilaan beseffen dat het Nederlandse gedoogbeleid nog zo slecht niet is, besluiten ze net daar om de klok weer terug te draaien. Terwijl miljoenen volwassenen over de hele wereld zonder problemen elke dag cannabis gebruiken, proberen ze die mensen net daar weer in het verdomhoekje te duwen.

Ik vraag mij trouwens af of de Nederlandse regering dan echt geen andere prioriteiten heeft. Alsof het land plots één groot maffiaparadijs zou zijn. De vastberadenheid kan mij alleen maar doen besluiten dat het hier om een persoonlijke aversie gaat van de minister, waarvoor hij nu eindelijk de nodige ‘gedogende’ medestanders heeft gevonden. Waarmee hij ook het beeld van de Nederlander als gewiekste handelaar tenietdoet, anders zou hij ons, de buitenlanders, niet zo drastisch willen weren uit de coffeeshops.

Ik schat dat wij met z’n tweeën jaarlijks een kleine duizend euro uitgeven in Nederland, als het niet meer is, waarvan het verbruik in de coffeeshops dus maar een heel klein deel uitmaakt. De gratis vouchers van Holland Casino die ons in de hotels steevast worden toegeschoven, heben wij nog nooit gebruikt. Wij zijn geen gokkers, geen drinkers en ook geen society people. Ik zou met mijn zware bergschoenen niet eens binnen mogen in Holland Casino. Maar ik begrijp dat die gokkers de staat meer opbrengen, terwijl het geld van de coffeeshops toch maar verdampt in het zwarte circuit (zoals de wetgever het zelf gewild heeft).

Ik kan alleen maar hopen dat het aangekondigde coffeeshopbeleid geen voorbode is van een veel ruimere reactionaire beweging. Ik heb in Nederland altijd heerlijke tijden beleefd, veel kunst en cultuur opgesnoven, de verstandigste en meest openhartige mensen van de wereld ontmoet. Nu begint Nederland steeds meer te lijken op Vlaanderen: een in zichzelf gekeerd en op zichzelf gericht landje, met een angstige, deels racistische bevolking die niet weet om te gaan met dromen, idealen en gebruiken van de nieuwe tijd. Tja, dan kan ik voortaan even goed thuisblijven natuurlijk.
–
Dit artikel zal ook verschijnen in het cannabisblad Highlife.

Public hearing on drug reform and cannabis regulation, EU Parliament Brussels, December 8, 2010 (© Gonzo media)

On December 8th, 2010, ENCOD and Greek party Greens / EFA organised a public hearing on regulation of cannabis in the European Parliament in Brussels. Not only was this the first time ever that a coffeeshop owner -Marc Josemans of Easy Going in Maastricht- spoke in the European Parliament, there was also a thought provoking presentation by the Dutch member of the EU Parliament Dennis de Jong (Socialist Party) on the rapidly changing Dutch cannabis policy. The full text is reproduced below.

Click here to read more about the hearing on the ENCOD website (includes video).

EU Parliament member Dennis de Jong on Dutch cannabis policy:

‘What annoys me most is that all these measures lack any kind of vision’

Dennis de Jong speaking at the hearing (© Gonzo media)

“You might expect somebody from the Netherlands to come up with a very positive message. I think I’m going to disappoint you a bit. But I always end optimistic and shall do so today as well.

For decades the Netherlands have been the outsider in Europe when it comes to drug policy. The main features are well known: the law is not much different from other member states, the production and use of drugs is punishable by law. But the office of the public prosecutor refrains from prosecuting -under specific conditions- the consumption and sale of cannabis. To be quite clear: the production of cannabis does not normally come under this exception.

It looks as if step by step the by now traditional Dutch policies are changing. You might have expected a move -talk about change- towards more liberalisation, if only to relieve the police and the judiciary, especially in view of the present budgettary cuts. The situation for the police in the Netherlands is dire. The police is not exempted from these budget policies of the current Dutch government and many local police forces are facing a reduction of the number policemen who can be out on the street. Many policemen are complaining already that they do not have enough time to be out there, due to all the paper work they have to do nowadays.

Beeld: ENCOD

Thus there is every reason to relieve the police, and also the judiciary of the enormous loads of drug related cases, especially as far as they concern cannabis. The reality however, is much different: the trend is clearly towards more repression and so towards more unnecessary work for the police. Let me give you first a few concrete examples of this trend. A focal point at the moment: in the south of the Netherlands, in and near the city of Eindhoven, organised crime related to the production of cannabis is strong and violent. The mayor of Helmond, one of the towns near that city, had to go into hiding, because of the many personal threats originating in these criminal groups.

The reason why organised crime is so interested in cannabis is because on the one hand the production isn’t regulated, so the coffeeshops and others have to rely on illegal sources and on the other hand because the penalties if they get caught are less high when the production concerns softdrugs than in the case of harddrugs.

As a general reaction to these developments in Eindhoven and Helmond you would have expected a debate on the half-heartedness of our policies and the need for some type of regulation of the production of cannabis, thus depriving organised crime from a wonderful market. But no, the reaction was that we need to further toughen up the existing policies. This way, by introducing membership cards so that only those who have a valid membership card will be allowed to buy cannabis in the existing coffeeshops.

Dennis de Jong and Richard Cowan, former director of NORML (© Gonzo media)

This however is not the only restrictive measure taken in the past years. Other towns in the south of the Netherlands, such as Bergen op Zoom and Roosendaal, have closed down all their coffeeshops, because they could no longer tolerate the trouble caused by drugs tourists. The same happened in a town in Zeeland, near the Belgian border. There are more measures being taken. For example in the city where I live, Rotterdam. Last years the municipality closed all the coffeeshops that are located within 250 meters walking distance from schools. The national government thinks this a great idea and considers introducing a similar rule at national level.

Coffeeshops who have found to sell drugs to users under the age of 18 will also be closed immediately. All the rules are applied more strictly: coffeeshops are not allowed to have more than 500 grams of cannabis in store and they may not sell more than five grams to a customer. Violations of these rules are also followed by closure of the coffeeshop. So on one hand you see closing down of the coffeeshops is taking place regularly on the basis of all sorts of criteria and no licenses are given to open up new coffeeshops.

Dennis de Jong talking to Dana Spinant, head of the EU anti-drug policy coordination unit, after the hearing (© Gonzo media)

As you can see, theoretically the Netherlands are still different from the rest of Europe, but the net around the coffeeshops is gradually closing in. But not only the coffeeshops are targeted, also the users of cannabis are increasingly under attack. The organizers of many parties already carry a zero tolerance policy concerning drugs and no longer make a distinction between hard and softdrugs. Employers, such as the ministry of defense, but also more generally, are allowed to require from their personnel that they do not use drugs and may introduce compulsory testing. Governments and municipal councils are now also talking about introducing drug tests at schools.

Finally, soon a measure will be introduced allowing the police to collect phlegm samples from drivers. If they test positive, this means they can be fined. It’s not clear yet how the police will deal with this, since the phlegm test itself is not reliable enough, so people who are testing positive will have to go to the police station to have their blood tested. This will bring about an immense increase of the workload of the police force at a time when they need less work, instead of more.

Making the case for regulation: Joep Oomen (ENCOD, VOC) talking to Dina Spinant of the European Commission (© Gonzo media)

Especially this final measure may well prove to be quite burdensome for those who use cannabis on a regular basis. It’s well known that traces of cannabis can be found many days after consumption, which means that many people will test positive, even if they are completely capable of driving, as they used cannabis the day or many days before. In fact, the measure makes it impossible to use cannabis if you want to avoid problems with the police, unless you do not intend to drive in the near future.

What annoys me most is that all these measures lack any kind of vision. It starts with the coffeeshops. Whereas under certain conditions selling cannabis is not prosecuted, the owners of these establishments are violating the law if they buy cannabis. The government has no control over the production of cannabis, as it is illegal, and so gradually the production of cannabis is no longer a matter for local small scale homegrowers, but has become an interesting market for organised crime. This doesn’t mean however that organised crime favours the existence of coffeeshops. In the town of Helmond, which I mentioned before, the threats and violence were not only directed towards the authorities, but also towards a new coffeeshop.

'Green Ambassador' and VOC-activist Darpan filming the hearing (© Gonzo media)

For organised crime, repressive policies are a blessing: they can charge higher prices on a purely illegal market than on one that is partly regulated via the coffeeshops. The authorities use the general fear by ordinary citizens of violence and crime for introducing ever stiffer measures. They refuse to consider the regulation of production of cannabis, thus creating a fine market for organized crime and subsequently use the existence of such forms of organized crime as an excuse to close down coffeeshops and for other measures, making the life of the cannabis user ever more difficult.

In my opinion, a good argument for stiffer policies would be that the consumption of cannabis is increasing. But the figures issued by the European Drugs Agency show that this is not the case. On the contrary: during the past ten years the prevalence of cannabis use among young adults has remained stable at about 10 % in the Netherlands. Much lower than in a country like France, which is known for its strictly repressive policy.

Martin Barriuso (left), president of the Spanish Confederation of Cannabis Organisations and Marc Josemans, owner of coffeeshop Easy Going in Maastricht (© Gonzo media)

Another argument that’s often heard is the drugs tourism that our coffeeshops bring with them. Yes it’s true that in some towns near the border the amount of foreign customers is huge. And yes, these customers do park their cars near the coffeeshops, which sometimes leads to traffic jams and lack of parking space. But is that a good enough reason to close coffeeshops altogether or to introduce a membership card system, thus excluding people from other member states?

Let’s compare this with other commodities. Did you ever hear complaints from mayors because the local shops attract many customers from abroad? Did you hear them talk about the congestion that these foreign shoppers cause or about the lack of parking spaces? On the contrary: the more customers, the more licences are being issued for big car parks to accomodate them. And the European Union welcomes this, as it shows how vibrant the internal market is.

Left to right: Dana Spinant, Martin Barriuso and Marc Josemans (© Gonzo media)

But no such sounds from Brussels when it comes to softdrugs. No internal market here. Of course, if we do not formally legalize cannabis, the government can not collect taxes and the net profit of coffeeshops remains for the owner. At most, these coffeeshops create some employment, but since the European institutions remain ever so stubborn concerning drugs, any of the standard internal market arguments are not applicable.

Apart from some unnecessary muscle flexing by a number of Dutch political parties, I think that in the background Brussels does play a major role in making the Dutch policies ever more restrictive. Neighboring countries like Belgium are very eager to criticize the Dutch policies. They’re concerned that their citizines will use more cannabis, only because they can get it in the Netherlands. Also the production of cannabis is strongly increasing in Belgium and again, the Netherlands policies are blamed for this trend. Criticisms are not however limited to a neighboring country like Belgium, also other member states like France have often criticized the Netherlands.

Dana Spinant, head of the anti-drug policy coordination unit of the European Commission (© Gonzo media)

For me, it’s impossible to understand why the European Institutions and most member state governments are so short-sighted. Last year we discussed here the Trautmann Report. It was commissioned by the European Commission itself and shows quite clearly that repressive policies simply do not work. I remember that the representative of the European Commission then seemed impressed with these findings and promised us that they would be incorporated in the Commission’s policies. But when I later asked the Commission formally to acknowledge that it will use the conclusions of the Trautmann Report for its policy making, it remained silent and actually non-committing.

What we need in the field of drugs policies is vision and leadership. Many national governments are trapped in their own argumentation. They want to look tough and fight drugs, since that’s what they think the electorate wants to hear. But I’m convinced that in the end the politicians who, on the basis of academic reports make the argument for legalizing softdrugs, will get more respect from the citizens than those who simply repeat what others have said before them.

In this respect I do think that there’s a role for the European Union. The Dutch Socialist Party, which I represent in this Parliament, has always been against harmonisation of drugs policies, since we were and still are afraid that what our traditionally liberal policies in the Netherlands will have to be abolished if the EU is going to play a role here. However, we’re now facing the situation that this month the European Court of Justice will have to rule on the lawfullness of the proposed membership card system for coffeeshops.

Martin Barriuso, president of the Confederation of Cannabis Organisations, Spain (© Gonzo media)

In that sense, the tables are turned: we now have to rely on a European institution to counteract measures that are coming from the Netherlands government. Hopefully the Court will establish that the membership card system is discriminatory as it makes a distinction between Dutch and other consumers. Even such a ruling may only bring temporary relief though, since the next step may well be that municipalities allow only local residents to obtain a membership card. This means that if you do not have within your own municipality a coffeeshop, you have to turn to the illegal market or have to rely on friends who happen to live in a town where they do have a coffeeshop and where you can get a membership card with a resident of that town.

I still have hesitations concerning the role of the European Commission. Once again I had to submit written questions concerning the Civil Society Forum, which the Commission created to obtain advice on effective drugs policies. I notice that voices from Civil Society in favour of legalization are seldom heard. It’s unclear altogether what the practical effect of that Forum is at the moment.

I therefore would like to conclude with yet another call on the European Commission.
I do not want you to take any steps towards harmonisation, I do not see the need for policies concerning drugs use to be part of European legislation, as the emphasis in this area is on health. And health policies are certainly not a competence with the European Commission.

However, the European Commission is competent in the field of drugs trafficking by criminal groups. And now that in the Trautmann Report it’s clearly established that repressive policies do not work and considering that the figures of the Drugs Agency also state that the consumption of drugs in the Netherlands is less of a problem than elsewhere in Europe, I hope that the Commission will be brave and will communicate this message to the member states.

Joep Oomen (ENCOD & VOC) making the case for regulation at the European Parliament (© Gonzo media)

I’m convinced that only if in other European countries liberalisation policies become less of a taboo than they are nowadays, can the pressure on the Netherlands government decrease to fall into the same trap as other member states have done. The trap that for the sake of looking tough in fact we are putting the health of our citizens at risk. The trap that by taking ever more measures aimed at  criminalisation of the use of cannabis, we are serving the interests of organized crime. And the trap that the use of cannabis and other more dangerous drugs will soon start to increase in the Netherlands, like in the other member states.

For me and for my party it’s strange to admit that we may actually need the help of the Commission to keep the policies that were so successful since the 1970’s in tact. If only I could trust the Commission. Thank you.”

Boekhout van Solinge schetst de ontwikkeling van het gedoogbeleid in de jaren zeventig en de verscherping van het drugsbeleid sinds de jaren negentig. Zijn centrale stelling luidt dat de wet van de remmende voorsprong van toepassing is op de ontwikkeling van het Nederlandse drugsbeleid. “Na eerst ten opzichte van het buitenland een vooruitstrevend, weinig-punitief drugsbeleid te voeren, leidde buitenlandse kritiek, gevolgd door het politiek-conservatieve reveil van de laatste jaren, tot een omslag. Het drugsbeleid werd strenger, waarbij nog weinig werd nagedacht over een verbetering van het drugsbeleid en terugdringing van drugscriminaliteit.”

Zijn conclusie liegt er niet om: “De politieke onwil om pragmatisch -en dus niet ideologisch- na te denken over de wijze waarop de overheid kan interveniëren in deze vooralsnog volledige illegale markt, al dan niet via een regulering van het cannabisaanbod, is de belangrijkste reden dat er nog zo veel cannabiscriminaliteit is. Het standpunt drugs te verbieden ter bescherming van volk en vooral jeugd is in feite criminogeen. Het voedt criminaliteit en houdt georganiseerde misdaad in stand.”

Hieronder de volledige tekst van het essay, met toestemming van de auteur.

Klik hier voor een PDF van de gepubliceerde versie, Nederlands Juristen Blad 40, 19 november 2010.

Tim Boekhout van Solinge[1]
*

Het Nederlands drugsbeleid en de wet van de remmende voorsprong
*

Een eigen buitenlands drugsbeleid?

H.J.A. Hofland, gekozen tot beste Nederlandse journalist van de twintigste eeuw, schreef in de jaren negentig dat het drugsbeleid het enige terrein is waarop Nederland zijn eigen buitenlands beleid voert. Wat betreft de binnenlandse drugsaangelegenheden en hoe Nederland zijn beleid in het buitenland uitdraagt, heeft hij grotendeels gelijk. Maar zoals wordt uiteengezet verder in dit essay, hebben buitenlands beleid en buitenlandse factoren in de afgelopen decennia verscheidene malen een belangrijke rol gespeeld bij het Nederlands drugsbeleid.

Voor het buitenlands-militair drugsbeleid van het Koninkrijk der Nederlanden gaat Hoflands stelling niet op. Dat is traditioneel Atlantisch georiënteerd, wat betekent dat het aardig in de pas loopt met het Amerikaanse drugsbeleid. Dit blijkt duidelijk uit de drugsbestrijdingsoperaties die de Verenigde Staten en het Koninkrijk uitvoeren in en rond de Caraïbische Koninkrijksdelen.

De Verenigde Staten voert sinds Nixon en vooral Reagan een War on Drugs met politionele, justitiële en militaire middelen. Het groeiend aantal Amerikaanse drugsarrestaties, veelal voor bezit en kleinverkoop, is de grote aandrijver geweest van de verveelvoudiging, in enkele decennia, van de detentiepopulatie. The Land of Freedom heeft daarmee het bedenkelijke record gevestigd de grootste gevangenispopulatie ter wereld te hebben; in geen ander land zit 1% van de volwassenen achter de tralies.

Het buitenlands-militair drugsbeleid van het Nederlands Koninkrijk ondersteunt de Amerikaanse drugsoorlog, zoals te zien in het Caraïbische gebied. Op Curaçao hebben de Amerikaanse strijdkrachten een vooruitgeschoven logistiek steunpunt: Forward Operation Location (FOL). Vooral sinds de sluiting van Amerikaanse FOL’s in Puerto Rico en Ecuador is de FOL op Curaçao, vlak voor de Zuid-Amerikaanse kust, van groot strategisch belang. Door Amerikaanse strijdkrachten vluchten over Colombia te laten uitvoeren vanaf Curaçao steunt het Nederlands Koninkrijk de Amerikaanse drugsoorlog in Colombia.

Nederlandse betrokkenheid bij de Amerikaanse drugsoorlog blijkt nog duidelijker uit de maritieme drugsbestrijdingsoperaties die de Koninklijke Marine, naar Amerikaans recht, uitvoert in de internationale wateren van de Caraïbische Zee. De Koninklijke Marine speurt er naar verdachte smokkelboten met vooral cocaïneladingen die meestal bestemd zijn voor de Amerikaanse markt. Omdat de Koninklijke Marine volgens het principe van mare liberum in internationale wateren geen schepen mag enteren, wordt dat gedaan door de paar Amerikanen aan boord. Deze Law Enforcement Detachments van de Amerikaanse kustwacht mogen volgens Amerikaans recht wel in internationale wateren arrestaties verrichten en drugs in beslag nemen. Voordat een verdachte boot wordt geënterd wordt daarom op het Nederlandse oorlogsfregat tijdelijk de Amerikaanse (kustwacht)vlag gehesen en nemen de Amerikanen het tactisch bevel over. Na zo nodig enkele schoten voor de boeg verrichten zij formeel de entering en arresteren eventuele smokkelaars.[2]

Wat betreft het drugsbeleid dat binnen het Koninkrijk der Nederlanden wordt gevoerd is het beeld diffuser. Op de zes Caraïbische eilanden van het Koninkrijk geldt een streng drugsbeleid. De detentieomstandigheden zijn eerder Amerikaans dan Nederlands en net als in de Verenigde staten zitten veel, zo niet de meeste, gedetineerden vast voor drugsdelicten. In het Koninkrijksdeel Nederland echter, waar dit essay zich verder op concentreert, is sinds vier decennia een minder punitief drugsbeleid van toepassing.

Vooral met betrekking tot cannabis, ’s werelds meest geconsumeerde illegale drug, voert Nederland met zijn coffeeshops een afwijkend beleid, dat internationaal de aandacht trekt. Het vaart hiermee in tegen de repressieve stroming die internationaal nog domineert. Ondanks de openlijke en stille diplomatieke druk die bepaalde landen hebben uitgeoefend, houdt Nederland voet bij stuk. Hier vindt Hofland dus zijn gelijk. Maar dit binnenlands beleid is verschillende malen door buitenlands beleid en factoren beïnvloed, of beter gezegd beperkt.

In de jaren zeventig en negentig waren Nederlandse kabinetten voornemens het cannabisbeleid verder te liberaliseren. In de jaren zeventig achtte het kabinet dit om redenen van buitenlandse politiek niet opportuun, in de jaren negentig ging het niet door na Franse kritiek. In het huidige decennium weigerden Nederlandse kabinetten, om redenen van buitenlandse verplichtingen of verhoudingen, Tweede-Kamermoties uit te voeren om te kijken of coffeeshops op een niet-illegale wijze zouden kunnen worden bevoorraad. Voorts waren twee incidenten rond jonge Fransen bepalend voor het verbod, in 2008, op hallucinogene paddenstoelen.

Buitenlandse overwegingen en factoren spelen zo geregeld een rol bij het Nederlands drugsbeleid. Het kleine en internationaal georiënteerde Nederland vindt blijkbaar dat het weinig politieke speelruimte heeft voor eigen beleid.

Bijna een eeuw geleden, toen de eerste drugs internationaal verboden werden, was dat ook al zo. Dat in 1911 in Den Haag een internationale drugsconferentie plaatsvond die zou resulteren in het eerste internationale drugsverdrag, het Haagse Opiumverdrag van 1912, betekende geenszins dat Den Haag voorstander was van een verbod. Het Koninkrijk had namelijk, vooral in de Oost, goede ervaringen met drugsregulering. Het verbod op opiaten was voornamelijk het resultaat van Amerikaanse diplomatie. Dit was ten nadele van de Britten, die de opiumhandel domineerden. Dat cocaïne ook verboden werd, was het gevolg van Britse vertragingstactieken, wetende dat Duitsland, met zijn farmaceutische cocaïnebelangen, daar tegen was. Duitsland verzette zich inderdaad, maar werd later gedwongen te ratificeren, omdat het Haagse Opiumverdrag in 1919 werd gekoppeld aan het Vredesverdrag van Versailles. Cannabis werd in 1925 toegevoegd aan de lijst verboden drugs, op Egyptisch initiatief en zonder discussie, omdat onderhandelaars de plant nauwelijks kenden en hun land er geen commercieel nadeel bij ondervond. Bij deze verboden was overigens van afwegingen voor de volksgezondheid of criminaliteit nauwelijks sprake.

Het zijn echter niet alleen buitenlandse factoren die de speelruimte van het Nederlandse drugsbeleid beperken. De laatste jaren was er in politiek Nederland minder steun voor het Nederlandse drugsbeleid. Dat in Noord-Brabant en Zeeland coffeeshops werden gesloten, was niet op buitenlands verzoek maar een besluit van Nederlandse gemeenten. Met de conservatievere wind die over de Nederlandse polders ging waaien, werden coffeeshops in toenemende mate gepercipieerd als bron van overlast en criminaliteit. Volgens politici was het tijd voor een pas op de plaats. Stap voor stap werd het drugsbeleid strenger.

In dit essay wordt betoogd dat de wet van de remmende voorsprong van toepassing is op het Nederlandse drugsbeleid. Na eerst ten opzichte van het buitenland een vooruitstrevend, weinig-punitief drugsbeleid te voeren, leidde buitenlandse kritiek, gevolgd door het politiek-conservatieve reveil van de laatste jaren, tot een omslag. Het drugsbeleid werd strenger, waarbij nog weinig werd nagedacht over een verbetering van het drugsbeleid en terugdringing van drugscriminaliteit. Wat cannabis betreft trad door overheidsbeleid aan de aanbodzijde schaalvergroting op en werd de markt crimineler en gewelddadiger. Verrassend genoeg wordt in de Verenigde Staten meer nagedacht en beleid ontwikkeld met betrekking tot het verminderen van de cannabiscriminaliteit.

Vijfendertig jaar geleden beïnvloedde cannabisdecriminalisering in enkele Amerikaanse staten het Nederlandse cannabisbeleid. Wat verder de achtergronden waren van het Nederlandse drugsbeleid wordt besproken in de volgende sectie. Daarna worden het drugsbeleid en drugsdiscours van respectievelijk de jaren negentig en dit decennium behandeld. Het laatste deel gaat over onderzoek en advies: wat wordt wel en wat wordt niet onderzocht en geadviseerd? Is het misschien tijd weer lering te trekken uit Amerikaanse ervaringen?

De ontwikkeling van een Nederlands beleid

Toen in de jaren zestig illegale drugs en vooral cannabis deel gingen uitmaken van de jeugdcultuur, werd hier aanvankelijk streng tegen opgetreden. Eind jaren zestig gingen officieren van justitie in de grote steden steeds vaker hun discretionaire bevoegdheden gebruiken om niet op te treden tegen cannabisbezit.

In de zeventiger jaren werd het landelijk beleid om het strafrecht beperkt in te zetten tegen cannabis, omdat de strafrechtelijke sanctie schadelijker werd geacht. Dit werd gesuggereerd door twee eind jaren zestig geïnstalleerde drugsadviescommissies onder voorzitterschap van respectievelijk Hulsman en Baan. Er waren destijds in meer landen dergelijke commissies, die allemaal suggereerden het strafrecht minder in te zetten bij cannabis. Alleen in Nederland werd dit in nationaal beleid omgezet. Wijlen Louk Hulsman, de als abolitionist later wereldberoemde Rotterdamse hoogleraar strafrecht en criminologie, zat de eerste Nederlandse commissie voor. Hulsmans commissie beïnvloedde de iets latere officiële regeringsadviescommissie onder leiding van hoogleraar psychiatrie Baan, al was het maar vanwege de overlap van commissieleden.

De commissie-Baan publiceerde zijn rapport in 1972 en het was aan de in 1973 aangetreden progressieve regering van Den Uyl, met Van Agt op Justitie, nieuw beleid te formuleren. Aanvankelijk wilde zij cannabis legaliseren, maar dit werd niet opportuun geacht vanwege de Nederlandse steun aan Israël tijdens de Jom Kippoeroorlog en de olieboycot die daar op volgde. Nederland wilde niet op twee beleidsterreinen internationaal in het oog springen.[3]

De gewijzigde Opiumwet van 1976 ging daarom niet verder dan het maken van een onderscheid tussen cannabis en andere drugs. Cannabisbezit tot dertig gram werd een overtreding — een de jure decriminalisering — waarvoor het opportuniteitsbeginsel middels een politiesepot systematisch werd toegepast. De dertig gram was afgeleid van de ounce die indertijd, vóór Reagans drugsoorlog, in sommige Amerikaanse staten was toegestaan.

De hoofdreden van dit cannabisbeleid was het niet-criminaliseren van gebruikers en detailhandel. Zoals te lezen in oudere versies van de Opiumwet, had de huisdealer die in jongerencentra opereerde onder toezicht van een (stichtings)bestuur een lage opsporingsprioriteit. Ook hier werd het opportuniteitsbeginsel systematisch toegepast, in dit geval op het misdrijf drugshandel — een de facto decriminalisering. De gedoogregels werden vastgelegd in richtlijnen van het OM. Op basis van jurisprudentie gingen in de tachtiger jaren ook andere verkooppunten, steeds vaker onder de naam coffeeshop en zonder stichtingsbestuur, cannabis aanbieden.

Ondertussen was in de jaren zeventig heroïne opgekomen en net als bij cannabis werd het strafrecht niet de voornaamste overheidsinterventie. De volksgezondheid stond voorop en GGD’s voerden schadebeperkende maatregelen in voor heroïnegebruikers: methadonverstrekking en spuitomruil. In verschillende landen werd hierop negatief gereageerd: methadon was ook verslavend en spuitomruil zou druggebruik aanmoedigen. In de jaren tachtig trok dit beleid buitenlandse gebruikers aan, vooral Duitsers, en leidde het tot forse Duitse kritiek. Die verstomde nadat het Duitse drugsbeleid minder repressief werd en er gezondheidszorg kwam voor heroïnegebruikers, die daarna nauwelijks meer naar Nederland afreisden.

In de jaren tachtig werd normalisering van cannabis een beleidsuitgangspunt. Cannabisgebruik zou als een normaal volksgezondheidsvraagstuk worden behandeld, net als alcoholgebruik. Uit deze jaren dateert ook het argument van de scheiding der markten. Het Nederlandse drugsbeleid, met zijn onderscheid tussen cannabis en andere drugs, had grotendeels steun van politiek Nederland en werd, in Hoflands woorden, deel van het buitenlands beleid.

Dit bleek bij de totstandkoming van het laatste drugsverdag, de VN-drugsconventie tegen de sluikhandel van 1988, waarbij Nederland (en ook Zwitserland) een voorbehoud maakte. Verplicht dit verdrag lidstaten op te treden tegen illegale drugs genoemd in de twee VN-drugsverdragen van 1961 en 1971, Nederland maakte het voorbehoud om het opportuniteitsbeginsel te blijven toepassen. Het kleine Nederland ging hiermee enigszins in tegen de geest van de VN-drugsverdragen, gebaseerd op prohibitie en criminalisering, waarvan gedurende de hele twintigste eeuw de grote Verenigde Staten pleitbezorger en toonzetter was.

Er bestond in Nederland dus draagvlak voor het gezondheidsgeoriënteerde drugsbeleid, maar er waren ook nadelen. Heroïnegebruikers stierven weliswaar weinig en hun zichtbaarheid hielp aanwas van nieuwe gebruikers voorkomen, maar zij waren verantwoordelijkheid voor relatief veel overlast en criminaliteit.

Ook het cannabisgedoogbeleid had nadelen. Het bleef een tegenstrijdigheid behouden: de verkoop aan de voordeur was toegestaan, maar de aanvoer via de achterdeur, alsmede productie en import, bleven geheel illegaal. Verder was de vorm van het opportuniteitsbeginsel achterhaald geraakt. De gedoogde cannabisdetailhandelaren opereerden dankzij de dertig-gramregel, maar in de praktijk hanteerden zij veel grote dagvoorraden. Voorts had het cannabisgedoogbeleid, bedoeld voor kleinhandel, geleid tot verminderde aandacht door politie en justitie voor de groeiende groothandel. Importeurs en groothandelaren van vooral hasj, indertijd de meest verkochte cannabiswaar, sponnen er garen bij. Klaas Bruinsma, de als miljonairszoon atypische drugscrimineel, werd hier de grootste, zo niet de bekendste exponent van.

IRT, Chirac en de Drugsnota

De paarse regering van 1994 wilde vooruit met het drugsdossier en vooral met cannabis. Coalitiepartij D66 was expliciet voorstander van cannabislegalisering en had ministers op de voornaamste posten voor drugsbeleid: Borst op Volksgezondheid en Sorgdrager op Justitie. Zoals Sorgdrager het beeldend uitlegde: in plaats van het door de vingers te zien, zou het niet beter zijn de hele hand weg te halen? De gelegenheidsstructuren voor veel cannabiscriminaliteit, alsmede voor ontspoorde opsporing, zouden hiermee grotendeels wegvallen. Daar was namelijk destijds veel om te doen.

Er waren verschillende grote drugsprocessen met dure advocaten die veel media-aandacht kregen. Strafrechtadvocaat Spong zwaaide voor de camera van het NOS-journaal met een speelgoedoctopusje, verwijzend naar de Octopuszaak waarin hij een verdachte bijstond.

Kort daarvoor was de IRT-affaire losgebarsten. Onder regie van de politie bleken grote hoeveelheden cannabis te zijn geïmporteerd. De affaire leidde tot de naamsverandering van CID in CIE, het aftreden van twee ministers en een parlementaire enquête. Het ‘koningskoppel’ van de gecontroleerde doorleveringen verscheen ook voor de enquêtecommissie; beiden vermomd, wat de schimmigheid van de heimelijke doorleveringen alleen maar voedde. De Parlementaire enquête opsporingsmethoden, waarvoor ook politie- en justitieregisters opengingen, leverde zoveel informatie op over criminaliteit in Nederland dat een Italiaanse justitieminister zijn verbazing zou uitspreken over de omvang hiervan — terwijl een conclusie was dat er in Nederland geen maffia-achtige toestanden waren.

De achtergronden van de drugsdoorleveringen zijn nooit helemaal opgehelderd. Officieel waren deze bedoeld om de top op te rollen van de ‘erven Bruinsma’, de veronderstelde opvolgers van Klaas Bruinsma, maar misdaadjournalist Bas van Hout heeft overtuigend betoogd dat dit verhaal rammelt. Nog onduidelijk, indertijd al tot frustratie van commissievoorzitter wijlen Van Traa, is wat de rol is geweest van de Amerikaanse drugsopsporingsdienst DEA. De Amerikanen weigerden echter enige openheid van zaken te verschaffen. Gelet op de internationale, soms politiek gemotiveerde modus operandi van deze dienst, met veelvuldig gebruik van doorleveringen, lijkt die betrokkenheid waarschijnlijk.

Het was in deze context van drugsrechtszaken en ontspoorde opsporingen dat de regering-Kok een Drugsnota opstelde, waarvoor ook onderzoek werd uitgezet naar de cannabissituatie in andere landen. Ikzelf deed het onderzoek in Frankrijk. Ik had net mijn rapport af of Chirac werd gekozen tot Frans president, die bijna onmiddellijk een drugsoffensief startte tegen Nederland. Hij noemde Nederland met zijn coffeeshops die de Franse jeugd zouden vergiftigen een exception européenne en eiste sluiting ervan. Uit cijfers bleek dat de cannabis in Frankrijk nauwelijks uit Nederland kwam, maar drugs waren voor Chirac een gevoelig onderwerp, verband houdend met één of twee familietragedies. Frankrijk bleef hierdoor hameren op een repressievere Nederlandse drugsaanpak. Bilateraal en multilateraal in de net gevormde EU, werd Nederland politiek frontaal aangevallen. Chirac haalde Kohl en Major erbij. Voor Nederlandse begrippen was het een groot diplomatiek conflict. Het polderland met de overlegtraditie kreeg niet vaak zo stevig de wind van voren en moest diplomatiek alle zeilen bijzetten.

De Franse kritiek werd in Nederland soms overdreven. Hier viel menigmaal te lezen dat Frankrijk Nederland een narcostaat noemde. Daar was nooit sprake van; het woord stond alleen in vrij onbeduidend rapport van één senator. Verder was er in Frankrijk ook lof voor het Nederlandse drugsbeleid, zoals van de latere gezondheidsminister —en arts— Bernard Kouchner, de huidige minister van Buitenlandse Zaken.

Ondertussen kwam ‘het buitenland’ ook nader tot Nederland. Terwijl Kanselier Kohl met Chirac naar Den Haag wilde komen, schreven Duitse gezondheidsministers een steunbetuiging aan het Nederlandse drugsbeleid. Was Nederland in de jaren zeventig nog einzelgänger met zijn gezondheidsgeoriënteerde heroïnebeleid, in de jaren negentig was dit beleid van harm reduction in veel westerse landen gemeengoed geworden. Door de komst van Aids werden, om dood en ziektes te beperken, ook daar schadebeperkende maatregelen ingevoerd, zoals spuitomruil en methadonvertrekking. Voor gezondheidswerkers en de international harm reduction movement was Nederland het lichtend voorbeeld. Inmiddels traden ook Europese landen, meestal op basis van richtlijnen, minder op tegen cannabisbezit.

Desalniettemin leidde de Franse kritiek er toe dat Nederland niet overging tot een verdere cannabisregulering — terwijl het College van Procureurs-Generaal de teksten al had klaarliggen. Een gereguleerde cannabisaanvoer aan coffeeshops zat er niet in. Het buitenland was er nog niet klaar voor, zoals een politicus het verwoordde.

De Drugsnota uit 1995 werd daarom, wat de cannabisaanvoer betreft, een compromis. De drugsnota kondigde een nieuwe gedoogrichtlijn aan, die aansloot bij de ontwikkeling dat “bonafide shops hun waren betrekken van kleine netwerken van niet-criminele huistelers. Hierdoor ontstaat voor de shops de mogelijkheid contacten met criminele organisaties af te houden. Deze trend is, gezien de doelstelling om de georganiseerde misdaad zo min mogelijk ruimte te bieden, positief.”

Met de nieuwe gedoogrichtlijn kreeg de thuisteelt van nederwiet, indien kleinschalig (maximaal vijf planten) en niet-professioneel (zonder groeilampen), een lage opsporingsprioriteit. In de jaren negentig onderging de Nederlandse cannabismarkt namelijk wat economen importsubstitutie noemen: wat voorheen werd geïmporteerd, werd voortaan (ook) in eigen land geproduceerd. Deze innovatieve productiewijze van telen onder kunstlicht, die opsporing bemoeilijkte, was in de jaren tachtig overgekomen uit de Verenigde Staten.

Verder versterkte de Drugsnota de positie van coffeeshops, die een gemeentevergunning kregen. Ook kwam er een eind aan de dertig-gramregel; de gedoogde huisvoorraad werd voortaan 500 gram. Tegelijkertijd mochten consumenten niet meer dan vijf gram aanschaffen. Dit was een tegemoetkoming aan Frankrijk, ter beperking van het cannabistoerisme. Voor de problematische, veelplegende druggebruikers maakten de ministeries van Volksgezondheid en Justitie voor de Drugsnota een deal. Volksgezondheid kreeg de heroïneverstrekking en Justitie kreeg de Strafrechtelijke Opvang Verslaafden (SOV), later overgaand in de Inrichting voor Stelselmatige Daders (ISD).

Naast Franse kritiek, die het Nederlandse cannabisbeleid beïnvloedde, was er de vrij constante Amerikaanse druk, waar soms aan werd toegegeven. Toen Clinton van Kok eiste dat Nederland de ecstasyproductie moest aanpakken, gebeurde dat. Maar toen Clintons drugstsaar generaal McCaffrey, daags voor zijn bezoek aan Nederland, op CNN verklaarde dat Nederland door zijn cannabisbeleid een tweemaal zo hoog moordcijfer had als de Verenigde Staten, reageerde Den Haag fel.

De Nederlandse politiek stond grotendeels achter het drugsbeleid. In 1998, tijdens de World Drug Summit, een Speciale Zitting van de Algemene Vergadering van de VN (UNGASS) gewijd aan het drugsvraagstuk (tien jaar na het drugsverdrag van 1988), verklaarde minister van Buitenlandse Zaken en vice-premier Hans van Mierlo in New York dat het Nederlands drugsbeleid uitgaat van de volksgezondheid en het welzijn van burgers en het principe dat druggebruikers niet behoeven te worden gecriminaliseerd.

Een nieuw drugsdiscours: aanscherpen en aanpakken

Dit veranderde tijdens de kabinetten-Balkenende (2002-2010). Er ontstond in Nederland een ander drugsdiscours. Was harm reduction eerst iets waar politiek Nederland trots op was, de eerste drugsmaatregel die onder Balkenende werd genomen was het afschaffen van pillentesten op feesten, vanwege de verkeerde signaalwerking. Drugs leken niet te behoren tot de geaccepteerde normen en waarden, waarover Balkenende een discussie aanzwengelde.

Hoogervorst (VVD), gezondheidsminister in Balkenende II en III, interesseerde zich nauwelijks voor het drugsdossier. Alhoewel officieel coördinator van het drugsbeleid, besteedde hij het liever uit aan zijn justitiecollega Donner (CDA). Ook hield Hoogervorst een volksgezondheidsminister onwaardige toespraak over drugsbeleid in Mexico.

Ondertussen werd sinds 2005 hier en daar in den lande strenger opgetreden tegen drugsbezit op dansfestijnen: zero tolerance. Een officier van justitie van het arrondissement Haarlem, waar dit begon, vertelde mij dat hiermee werd afgeweken van het nationale drugsbeleid. Later ook in Arnhem, Amsterdam en Best trad de politie streng op tegen drugsbezit en ging er gericht naar opsporen, soms met drugshonden bij de poort of op treinstations. Dit ging ver, ook in vergelijking met andere landen, en ging in tegen de principes van het drugsbeleid en de OM-richtlijnen van geen gerichte opsporing van druggebruikers. Voor de politie waren het gemakkelijke ‘honderd-procentjes’, delicten met een dader, waarmee het ophelderingspercentage omhoog ging, zoals afgesproken in de prestatiecontracten met het kabinet.

Er ontstond een in de praktijk zeer gedifferentieerd drugsbeleid, met soms, zoals in Amsterdam, een per stadsdeel verschillend drugsbeleid. Voor organisatoren en bezoekers van dansfeesten waren het onduidelijke overheidsregels, wat feitelijk neerkwam op rechtsonzekerheid. Dit gedifferentieerde drugsbeleid kon ontstaan door de afwezigheid van Haagse sturing. In de jaren negentig zou bij iets dergelijks de Volksgezondheidsminister aan de bel hebben getrokken bij de collega’s van Justitie en Binnenlandse Zaken. Dit gebeurde niet. Den Haag vond de aanscherping blijkbaar best.

Een aanscherping van het drugsbeleid was ook te zien in 2008, toen hallucinogene paddenstoelen, in de volksmond bekend als paddo’s, werden opgenomen in de Opiumwet. Twee incidenten waren hier aanleiding toe, beide in de zomer van 2007 en beide met jonge Fransen in Amsterdam.

Een 17-jarig Frans meisje overleed na een val of sprong van een brug bij het NEMO-gebouw. Volgens haar moeder kwam het door paddogebruik. Dit bleek later onzeker omdat geen autopsie was verricht, maar de media berichtten dat het meisje paddo’s had gebruikt. De Amsterdamse politie wist dat het meisje familieproblemen had en eerder een suïcidepoging deed, maar dit kwam (vrijwel) niet in het nieuws. Niet lang daarna doodde en vilde een Fransman zijn hond in zijn auto, die geparkeerd stond tegenover het Gerechtsgebouw aan de Prinsengracht. Ook hij zou volgens mediaberichten onder invloed van paddo’s zijn geweest. Dit bleek later onjuist; hij was ‘gewoon’ psychotisch, iets waar hij vaker last van had.

Beide incidenten werden breed uitgemeten in de media en toegeschreven aan paddo’s. Minister van Volksgezondheid Klink noemde in Vrij Nederland expliciet de twee incidenten als reden dat hij hallucinogene paddenstoelen wilde opnemen in de Opiumwet. Klinks eigen adviescommissie vond een paddoverbod niet nodig, gelet op het geringe gevaar voor de volksgezondheid. Klinks voorganger Borst had om die reden in de jaren negentig besloten, na wetenschappelijke studie, om paddo’s niet te verbieden. Er heerste nu echter een ander Haags drugsdiscours. Verkeersminister Eurlings verklaarde dat het goed was dat “dat soort smerige troep” werd aangepakt.

Zo werden hallucinogene paddenstoelen verboden op basis van perceptie en emotie, in plaats van op feiten. In de criminologie wordt dit een morele paniek genoemd. Hiervan is sprake als onrust ontstaat rond in de media breed uitgemeten incidenten, die worden toegeschreven aan één veronderstelde oorzaak. Om de rust te herstellen wordt de vermeende oorzaak via nieuwe wetgeving de kop ingedrukt.

Een morele paniek komt vaker voor bij drugs, zoals bekend uit de internationale drugsliteratuur. Het in Scandinavische academische kringen bekende boek, Drugs, de ideale vijand, van Kettil Bruun en Nils Christie, is hier aan gewijd. Drugs zijn volgens hen het ideale maatschappelijke probleem omdat zij allerlei onheil ‘verklaren’: psychische problemen, schooluitval, criminaliteit, geweld, et cetera. Juist drugs vormen de ideale zondebok omdat niemand het voor drugs opneemt; niemand verdedigt drugs.[4] Drugs hebben, zeker in tegenstelling tot alcohol, geen lobby, waardoor allerlei eventuele onzin meestal onweersproken blijft.

Bleef Nederland met zijn rationele en pragmatische drugsbeleid eerst morele drugspanieken bespaard, met het veranderde drugsdiscours werden ook hier drugs een prettig politiek probleem, een ideale tegenstander die zich nauwelijks verdedigde. De fermheid waarmee CDA en CU vasthielden aan het zogenoemde afstandscriterium van coffeeshops (ten opzichte van scholen) is hier een voorbeeld van. Veel scholen vonden dit afstandscriterium onnodig, wat waarschijnlijk samenhangt met het feit dat de meeste scholieren überhaupt coffeeshops niet binnen mogen, waar immers een minimumleeftijd geldt van 18, en soms hoger.

Het CDA, de laatste acht jaar grootste partij en leverancier van premier en justitieminister, wilde in ieder geval van coffeeshops af. Het CDA dacht daarom liever niet mee over een betere coffeeshopregeling. Dit bleek uit herhaaldelijke kabinetsweigeringen om Tweede-Kamermoties uit te voeren om te kijken of coffeeshops niet anders zouden kunnen worden bevoorraad. Tientallen burgemeesters uit het land, partijbreed en met CDA-er Leers als de meest uitgesprokene, steunden dit idee. Het kabinet legde meermaals de motie naast zich neer, zich beroepend op internationale verdragen en verplichtingen.

Daarentegen besloot het kabinet in 2004 tot een hardere aanpak van de cannabisteelt in zijn Cannabisbrief. Dit leidde tot scherpe kritiek van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. De VNG stelde dat dit kabinetstuk oplossingen gaf voor problemen die gemeenten niet ervaren en juist geen oplossingen bood voor problemen die voor gemeenten wel spelen. Rechtbankpresident Lampe uit Maastricht pleitte dat jaar in De Volkskrant voor een drugslegalisering, vanwege het zware beslag dat de drugsbestrijding legt op het strafproces: “Ik denk dat we moeten erkennen dat drugs, net als alcohol, niet met het strafrecht te bestrijden zijn.”

In 2005 speelde de achterdeurkwestie van coffeeshops weer op. Nadat minister Donner van Justitie had verklaard dat hij cannabis wilde blijven bestrijden, stelde advocaat-generaal Wortel dat dit overheidsbeleid “een ineffectieve vorm van rechtshandhaving is die juist het voortbestaan van deze specifieke vorm van criminaliteit in de hand werkt” (NRC Handelsblad, 18-5-05). Eind 2005 verzocht de Kamer voor de zoveelste maal om een onderzoek naar de mogelijkheden van een gereguleerde cannabisaanvoer. Dit keer zegde Donner toe het te laten uitzoeken.

Het Haagse T.M.C. Asser Instituut kreeg vervolgens de onderzoeksopdracht: “Bestaat er internationaal-rechtelijke ruimte en zo ja welke, voor het toestaan van een experiment met het gedogen van de teelt van cannabis ten behoeve van de bevoorrading van coffeeshops?” Het antwoord luidde dat zulks niet mogelijk was. De onderzoeksvraag was hier echter, wellicht niet toevallig, nogal beperkt geweest. Er was namelijk gevraagd naar gedoogmogelijkheden, wat impliceerde dat cannabis illegaal zou blijven. Er was niet gevraagd naar de juridische ruimte voor legale cannabisaanvoer, al dan niet via coffeeshops, of een experiment hiertoe.

Donner zelf was faliekant tegen een experiment of legalisering van cannabisteelt en zou in dat geval opstappen. “Je huurt een minister van Justitie niet in om de wet te overtreden.” Ook zei hij dat zijn opvolgers dergelijke dwang van de Tweede Kamer niet zouden accepteren. “Dan creëer je de facto politiek opsporingsbeleid, waarbij de Tweede Kamer bepaalt wie er vervolgd gaat worden of niet.” Volgens hem was een experiment in strijd met de Nederlandse wet en internationale afspraken, zoals een EU-raadsbesluit uit 2004 (NRC Handelsblad, 21-6-08).

De verscherpte aanpak leidde tot het oprollen van de ene na de andere cannabisplantage. Geavanceerde opsporing werd ingezet, zoals met thermische camera’s in busjes en helikopters en het laatst technisch snufje, de ‘sniffer’. In geen ander Europees land werd zo fors ingezet op de wietteelt. De oogst was uiteraard groot, wat de reputatie van Nederland-drugsland weer eens bevestigde.

De verstevigde aanpak van wietteelt, vooral gericht op thuistelers —in de negentiger jaren nog beoogde coffeeshopleveranciers— had tot gevolg dat veel niet-criminele telers stopten en de aanbodzijde van cannabis crimineler werd. Ondertussen leidde de sluiting van coffeeshops tot grotere coffeeshops, met logischerwijs ook schaalvergroting aan aanbod- en productiezijde. In Zeeuws-Vlaanderen sloot de gemeente Terneuzen verschillende coffeeshops en besloot tot een nieuwe mega-coffeeshop, waar de vooral buitenlandse klanten nummertjes moesten trekken alvorens te worden bediend bij één van de vijf loketten. Dit jaar werd de eigenaar veroordeeld als leider van een criminele organisatie. Bestond er nog een doordacht drugsbeleid in Nederland?

Nederlandse drugsadviezen en buitenlandse drugslessen

De internationale drugsverdragen staan alleen productie en verkoop van drugs toe als dit op medische of wetenschappelijke gronden gebeurt. Door de toepassing medisch (of wetenschappelijk) te verklaren, wordt het cannabisproduct legaal.

In een groeiend aantal Amerikaanse staten wordt hiervan gebruik gemaakt, Californië voorop. Iedere volwassene kan daar langs een arts of kliniek voor een recept medische marihuana. Een slechte nachtrust of beetje stress is vaak al voldoende. De mediwiet kan vervolgens worden gekocht en soms gebruikt in een van de marihuana dispensaries waarvan sommige sterke gelijkenis vertonen met Nederlandse coffeeshops.[5] Los Angeles heeft meer marihuana dispensaries dan Nederland aan coffeeshops heeft. Ook bestaan er wietautomaten: met de vingerafdruk kan mediwiet worden gehaald.

Honderdduizenden Californiërs kopen inmiddels hun legale cannabis. Zij lopen niet meer het risico te worden gearresteerd, wat resulteert in minder drugscriminaliteit. Ook aan de productiezijde is minder criminaliteit omdat meer legaal wordt geteeld, wat de illegale marktprijs al heeft gedrukt.

In 2008 verzocht het laatste Balkenende-kabinet toenmalig WRR-voorzitter Van de Donk om een advies inzake een herijking van het drugsbeleid. Aanvankelijk was het bedoeling dat de WRR een drugsadviesrapport zou schrijven, maar omdat dit de Tweede Kamer te lang zou duren, werd een aparte commissie benoemd, die minder dan vijf maanden de tijd kreeg.

Haastige spoed is zelden goed en dat geldt hier ook enigszins. Van een commissie onder leiding van de WRR-voorzitter zou men in ieder geval een wetenschappelijker werkwijze verwachten, zoals met gebruik van bronverwijzingen. Peer reviewed tijdschriften (Journal of Drug Issues, Tijdschrift voor Criminologie) wijdden speciale nummers aan het Nederlands drugsbeleid, maar die worden niet vermeld in de literatuurlijst, evenmin als —het inmiddels tiental— proefschriften en handboeken over het Nederlandse drugsbeleid. Waarom is deze kennis niet gebruikt?

Hetzelfde geldt voor deskundigheid. Er zijn ervaren ex-beleidsmakers, alsmede in en buiten Nederland wetenschappers die veel over het Nederlandse drugsbeleid publiceerden, die vanwege hun deskundigheid door niet-Nederlandse drugscommissies worden uitgenodigd. Waarom is niet één van hen in de adviescommissie opgenomen, of in ieder geval gehoord? Meer ter zake deskundigheid had de adviescommissie voor diverse aannames en onzorgvuldigheden kunnen behoeden.

Een aanname bijvoorbeeld is dat de Nederlandse wietteelt een belangrijke exportsector is geworden. Een KLPD-rapport over de Nederlandse cannabismarkt stelt juist dat “de schattingen van productie en export te sterk afhankelijk zijn van assumpties die klaarblijkelijk niet, althans niet helemaal, in overeenstemming zijn met de empirische werkelijkheid.” Vanuit de markt redenerend is het bovendien steeds onwaarschijnlijker dat Nederland grootexporteur is. Binnenwiet wordt tegenwoordig geteeld in allerlei Europese landen, waar ook groeiwinkels met cannabisteeltbenodigdheden zijn. Er is geen reden te veronderstellen dat Nederlanders (veel) beter wiet telen dan anderen. Daarnaast is hier de pakkans groter, wat net als de hogere straffen elders, prijsverhogend werkt.

Goed is dat de commissie experimenten suggereert, zoals met besloten coffeeshops. Op de vraag of een niet-illegale cannabisaanvoer thans mogelijk is, gaat de commissie nauwelijks in. Zij stelt geen voorstander van legalisering te zijn, voert zonder toelichting nadelen aan en stelt, eveneens zonder toelichting, dat dit zou nopen tot opzegging van internationale verdragen en dat legalisering alleen in internationaal verband zou kunnen.

Zijn er echt geen andere mogelijkheden, zoals wel gesuggereerd in The Global Cannabis Commission Report uit 2008? In de Verenigde Staten is de cannabisaanvoer aan medische verkooppunten gelegaliseerd, zonder dat het uit drugsverdragen stapte. Bij heroïne heeft de medische verstrekking in Nederland gunstige effecten gehad. Kan de medische cannabisverkoop hier niet meer en creatief worden toegepast, zoals in de Verenigde Staten? Of is er al eens een wetenschappelijk drugsverstrekkingsexperiment gedaan om drugscriminaliteit te verminderen? Waarom zou cannabis trouwens (alleen) in coffeeshops van vooral commerciële uitbaters verkocht worden? Het daarvoor dominante en tegenwoordig zeldzame stichtingsmodel is misschien zo gek nog niet.

De keren dat ik juristen van het VN-drugsbureau ontmoette of hoorde spreken, zeiden die in enigszins cryptische bewoordingen dat de verdragen meer mogelijkheden bieden tot legale cannabis dan doorgaans wordt aangenomen. Aangezien het VN-drugsbureau belast is met drugsbestrijding, moet van dit bureau geen oplossing worden verwacht.

Meer dan eens vertelden Franse beleidsmakers mij: “Wij Fransen denken Cartesiaans. Wat jullie doen met die voor- en achterdeur van coffeeshops, dat begrijpen wij niet. Als jullie nou legaliseren, dan begrijpen we het tenminste.” De indertijd politiek onervaren D66-ministers die openlijk verklaarden cannabis te willen reguleren, stuitten op presidentiële oppositie. Van Franse overgevoeligheid is geen sprake meer. Frankrijk heeft met Kouchner een minister van buitenlandse zaken die het Nederlands drugsbeleid goedgezind is. Het Europese tij is nu gunstiger.

Aan de andere kant van de Atlantische Oceaan, bij het ook op drugsgebied machtigste land, is het drugstij eveneens gunstiger. President Obama verhult niet, in tegenstelling tot zijn Democratische voorganger Clinton, dat hij marihuana (en cocaïne) heeft gebruikt. Een groeiend deel van de nog grotendeels illegale cannabismarkt wordt er gelegaliseerd.

Welbeschouwd is het gek dat uitgerekend Nederland met zijn coffeeshops de juridische mogelijkheden tot minder illegale wietteelt niet bestudeert. Dit kan worden verklaard door de wet van de remmende voorsprong. Nederland liep voorop met zijn niet-punitieve drugsbeleid maar is daar na buitenlandse kritiek en conservatieve politiek van teruggekrabbeld, met als gevolg dat het nauwelijks nog nadenkt over hoe het beleid verder en beter kan.

Laat nou eens slimme en creatieve juristen kijken naar de mogelijkheden voor een gereguleerde of gelegaliseerde aanvoer, zowel in naam van de volksgezondheid als ter reductie van de cannabiscriminaliteit. Vervolgens moet hiervoor worden gelobbyd en worden verwezen naar Amerikaanse ervaringen, niet alleen naar hun recente reductie in cannabiscriminaliteit, maar ook naar de eerdere afname in alcoholcriminaliteit na afschaffing van de drooglegging. Nederland kan dan een liberaal drugsbeleid blijven voeren en tegelijkertijd de traditionele Atlantische oriëntatie handhaven.

De politieke onwil om pragmatisch —en dus niet ideologisch— na te denken over de wijze waarop de overheid kan interveniëren in deze vooralsnog volledige illegale markt, al dan niet via een regulering van het cannabisaanbod, is de belangrijkste reden dat er nog zo veel cannabiscriminaliteit is. Het standpunt drugs te verbieden ter bescherming van volk en vooral jeugd is in feite criminogeen. Het voedt criminaliteit en houdt georganiseerde misdaad in stand.

Noten:

[1]: Dr. Tim Boekhout van Solinge is als docent criminologie verbonden aan het Willem Pompe Instituut voor strafrechtwetenschappen van de Universiteit Utrecht

[2]: De juridische basis van deze drugsbestrijdingsoperaties volgens Amerikaans recht door de Koninklijke Marine en Amerikaanse kustwacht wordt toegelicht in Luitenant-kolonel dr. Marc Houben (2009), Go Fast. Maritieme drugsbestrijding in het Caribisch gebied, Den Helder: Maritiem Doctrine en Tactieken Centrum.

[3]: Mondelinge mededeling van Louk Hulsman (in 2003) die tot aan zijn overlijden in 2009 met de auteur in de redactie zat van Déviance et Société.

[4]: Antonio Escohotado (1999) schrijft in zijn boek A brief History of Drugs dat het in dat verband opmerkelijk is dat het Griekse woord voor drugs, phármakon, slechts één letter en accent verschilt van pharmakós, zondebok.

[5]: Zoals o.a. te zien in filmpjes op websites van BBC en New York Times.

]]> http://www.voc-nederland.org/2010/12/tim-boekhout-van-solinge-drugsbeleid-en-de-wet-van-de-remmende-voorsprong/feed/ 0